اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِكَ لَها . « 20 » اين رحمت بر اساس بخشندگى و كرم خداى سبحان بىآنكه به كسى بخلى روا دارد ( به بندگان ) بخشيده شده ، ولى در دلهايى كه در معرض نفحه‌هاى رحمت خدا هستند آشكار مىشود . چنان كه پيامبر ( ص ) فرمود : « نسيمهاى رحمت پروردگارتان در ايّام روزگار شما مىوزد . به هوش باشيد خود را در معرض آنها قرار دهيد » . « 21 » در معرض نسيم رحمت الهى قرار گرفتن از طريق پاك كردن دلها و تزكيهء آن از پليدى و كدورتى كه از اخلاق نكوهيده حاصل مىشود و توضيحش خواهد آمد ، ميسّر است . پيامبر ( ص ) با گفتار خود به اين بخشش اشاره فرموده است : « خدا در هر شبى به آسمان دنيا نازل مىشود و مىفرمايد : آيا دعا كننده‌اى هست تا او را اجابت كنم » « 22 » و نيز به گفتار خود به نقل از پروردگارش : « اشتياق نيكوكاران به ديدار من بسيار است و اشتياق من به ديدار آنان بيشتر است » « 23 » و به فرمودهء خداوند : « هر كه به من يك وجب نزديك شود من يك ذراع به او نزديك مىشوم » « 24 » همهء اين موارد اشاره دارد به اين كه انوار دانشها به سبب بخل از سوى منعم ( خداوند ) از دلهاى منع نشده است . خداى متعال برتر از آن است كه بخل و منع در ذات مقدسش راه داشته باشد . ليكن پليدى و تيرگى و سرگرمى دلهاست كه آنها را از انوار دانش محروم مىكند ، دلها مانند يك ظرفند كه تا وقتى پر از آب است هوا در آن وارد نشود و در دلهاى سرگرم به غير خدا شناخت جلال خدا وارد نمىشود . پيامبر ( ص ) با گفتار خود به اين مطلب اشاره

--> ( 20 ) فاطر / 2 : خداوند هر رحمتى را به روى مردم بگشايد كسى نمىتواند جلو آن را بگيرد . ( 21 ) بخارى و مسلم اين حديث را روايت كرده‌اند و پيش از اين گذشت . طبرانى از محمد بن مسلم با سندى ضعيف روايت را نقل كرده است چنان كه در الجامع الصغير هست . ( 22 ) اين حديث را مسلم در صحيح خود ، ج 2 ، ص 175 روايت كرده و در جلد دوم همين كتاب از آن سخن گفته شد . ( 23 ) عراقى گويد : براى اين حديث اصلى نيافتم جز اين كه صاحب فردوس آن را از حديث ابو دردا نقل كرده و پسرش در مسند فردوس اسنادى براى آن ذكر نكرده است . ( 24 ) مسلم در صحيح جلد 8 ، ص 66 اين حديث را آورده است .